«ՀՀ ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ ԱՄԱՌԱՅԻՆ ԱՌՈՂՋԱՐԱՐԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՀԱՆՁՆԱՐԱՐԱԿԱՆՆԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» ՀՀ ԿԳ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆ /24 հունիսի 2008 թվականի N542-Ա/Ք/

Ղեկավարվելով «Նախադպրոցական կրթության մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածի ե), ժա) կետերի պահանջներով՝ նախադպրոցական կրթության համակարգին ծրագրամեթոդական տեղեկատվության ապահովման նպատակով

ՀՐԱՄԱՅՈՒՄ       ԵՄ՝

1. Հաստատել «ՀՀ նախադպրոցական ուսումնական հաստատություններում երեխաների ամառային առողջարարական աշխատանքների կազմակերպման հանձնարարականները»՝  համաձայն 1 հավելվածի:
2. ՀՀ  ԿԳՆ  հանրակրթության վարչությանը (պետ՝ Ն. Հովհաննիսյան)՝
նախապատրաստել  համապատասխան  շրջաբերական նամակ ՀՀ մարզպետարանների, Երևանի քաղաքապետարանի և ՀՀ մարզերի քաղաքային համայնքների կրթության կառուցվածքային ստորաբաժանումներին՝  ի գիտություն և ի  ղեկավարումն:
3. Հրամանի կատարման հսկողությունը վերապահել ԿԳ նախարարի տեղակալ Բ. Եսայանին:

 

                  ՆԱԽԱՐԱՐ՝                           Ս. ՍԵՅՐԱՆՅԱՆ

 


              Հավելված 
                        ՀՀ  ԿԳ նախարարի 
                                           24 հունիսի  2008թ  -ի  N  542-Ա/Ք     հրամանի

ՀԱՆՁՆԱՐԱՐԱԿԱՆՆԵՐ
ՀՀ ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ  ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ ԱՄԱՌԱՅԻՆ ԱՌՈՂՋԱՐԱՐԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ   ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ    ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

 Ամառն առավել բարենպաստ շրջան է երեխաների առողջության ամրապնդման, նրանց բազմակողմանի զարգացման առումով: Օդի, արևի, ջրի լայն օգտագործումը, սննդի հարստացումը թարմ բանջարեղենով, մրգերով և հատապտուղներով, ուսումնական ծանրաբեռնվածության կրճատումը, շարժողական ակտիվության բարձրացումը և այլն, էական առողջարարական ներգործություն են ունենում երեխայի վրա:
 Ամռան առողջարարական շրջանը պահանջում է մանրակրկիտ նախապատրաստում` ինչպես համայնքների կրթության կառուցվածքային ստորաբաժանումների, այսուհետ՝ կրթության բաժինների, հիմնադիրների, այնպես էլ նախադպրոցական յուրաքանչյուր հաստատության կողմից, անկախ այն բանից` մանկապարտեզը մեկնում  է ամառանոց, թե՝ ոչ:
 Կրթության կառուցվածքային ստորաբաժանումները ամառային առողջարարական աշխատանքների նախապատրաստումը սկսում են դեռևս ամռան սեզոնից շատ առաջ: Նրանց միջոցառումների պլանում դրվում են նախադպրոցական բոլոր հաստատություններին աջակցելու, կազմակերպական ու մեթոդական աշխատանքները  կանոնակարգելու հարցեր:
 Ապրիլ-մայիս ամիսներին  կրթության բաժինները առողջապահության  մարմինների   հետ միասին անցկացնում են տնօրենների, մեթոդիստների, բուժաշխատողների  խորհրդակցություններ՝   երեխաների  ամառային  հանգստի աշխատանքները կազմակերպելու օրակարգով:
 Ամառային ռեժիմի կազմակերպման մեթոդական հարցերը, ամռանը շարժումների զարգացման ուղղությամբ տարվող աշխատանքի առանձնահատկությունները, երեխաների կոփումը, նրանց ծանոթացումը  շրջապատին, բնությանը` ուսումնասիրվում են մեթոդժամերում, սեմինարներում, մանկավարժական խորհուրդներում:
 Առողջապահության տեղական մարմինների և հաստատությունների աշխատողները  մասնակցում են նախադպրոցական կազմակերպությունների  ամառանոց մեկնող` բժշկական անձնակազմի  համալրմանը, ինչպես նաև  բուժաշխատողների համար անցկացնում  պարապմունքներ,  աջակցում  կրթության մարմիններին, տնօրեններին, խոհարարներին, նախադպրոցական հաստատությունների  այլ  աշխատողներին` երեխաների  բուժ-սանիտարական սպասարկման հարցերում:
 Չնայած այն բանին, որ ամառային աշխատանքները  հանդիսանում են աշնանային-ձմեռային ու գարնանային աշխատանքների օրգանական շարունակությունը, նպատակահարմար է, որ նախադպրոցական հաստատությունը կազմի միջոցառումների առանձին պլան  ամռան համար, որն  անհրաժեշտ է քննարկել և ընդունել  հաստատության մանկավարժական խորհրդի նիստում:
 Նախադպրոցական  հաստատությունների միջոցառումների պլանում պետք է դնել այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են` նյութական բազայի ամրապնդումը, բազմազան խաղերի համար / շարժախաղերի, սյուժետա-դերային/  պայմաններ ստեղծելը, առողջարարական աշխատանքը, երեխաների աշխատանքային դաստիարակությունը և նրանց ծանոթացումը շրջապատող կյանքին  և բնությանը, աշխատանք կադրերի  հետ, ամռան շրջանում ծնողների հետ  փոխադարձ կապերի  բովանդակությունն ու ձևերը:
 Նախապատրաստման շրջանում  նախադպրոցական բոլոր աշխատողների հետ մեկ անգամ  ևս քննարկվում են կազմակերպական-մեթոդական աշխատանքի կարևորագույն հարցերը, ուսումնասիրվում նախադպրոցական հաստատություններում երեխաների  կյանքի պահպանման և առողջության հրահանգը /թունավոր բույսերով և սնկերով երեխաներին թունավորումից կանխելը/, /հրշեջ անվտանգության տիպային կանոնները/, /փողոցային երթևեկության կանոնները/, /աղիքային վարակիչ հիվանդությունների կանխման  միջոցառումները/ և այլն:  Ամռան ողջ ընթացքում  նախադպրոցական հաստատությունների  ղեկավարները և բժշկական անձնակազմը սահմանում են խիստ ու սիստեմատիկ հսկողություն դրանց կատարման նկատմամբ:
 Անհրաժեշտ է ծնողներին ներգրավել ամռան սեզոնի   նախապատրաստական աշխատանքներին: Ծնողական կոմիտեի  անդամները,  ծնողական ակտիվը հաստատության ղեկավարի հետ միասին պլանավորում են մանկապարտեզի հողամասի և ամառային  շենքերի բարեկարգման նպատակով կազմակերպվող շաբաթօրյակներ, միջոցառումներ, հովանավոր կազմակերպությունների հետ  կապի ձևեր, ծնողական  օրերի անցկացում /ամռանը/,  և այլն: Մանկավարժական կոլեկտիվը  ծնողներին  խորհուրդներ է տալիս ամառանոցային պայմաններին երեխային  նախապատրաստելու  մասին, կազմակերպում է ամռանը երեխային  անհրաժեշտ հագուստի /կոշիկի/  ցուցահանդեսներ և այլն:
  Ամենօրյա զրույցների ընթացքում պարզաբանվում են լրացուցիչ տեղեկություններն  այն մասին, թե ինչպե՞ս է երեխան տանում  երկարատև ճանապարհորդությունը /տրանսպորտի զանազան  ձևերով/, արդյոք անհրաժեշտություն կա՞  երեխային գիշերն արթնացնելու, ինչպե՞ս է նա վարժվել քնելուն /ցերեկային և  գիշերային/:
 Առողջարարական կամպանիայի նախօրյակին բժիշկը և բուժքույրը մասնակցում են ծնողական ընդհանուր և խմբակային ժողովներին, ծնողներին  ծանոթացնում երեխաների առողջական վիճակին, նրանց  կոփմանը: Ամառանոց չգնացող և քաղաքում մնացող երեխաների  ծնողների համար անցկացվում են խորհրդատվություններ` ընտանիքի չափահաս անդամների ամառային հանգստի,  հանգստյան  օրերի կազմակերպման վերաբերյալ:
 Երեխաների ամառային հանգստի համար նախադպրոցական հաստատություններին  և ամառանոցներին ներկայացվող հիգիենիկ պահանջները պետք է համապատասխանեն  «Մանկական նախադպրոցական  հաստատությունների կառուցվածքի և բովանդակության  սանիտարական կանոններին»  և գործող   այլ  նորմատիվային  փաստաթղթերին, ինչպես նաև հաշվի առնել մանկական հիմնարկի  աշխատանքի առանձնահատկությունները ամառային առողջարարական շրջանում: 
 Մանկական ամառանոցներն ընդունվում են սանէպիդկայանի ներկայացուցչի, հասատության ղեկավարի, տնօրենի, արհմիության և ծնողական կոմիտեի մասնակցությամբ կազմված հանձնաժողովի կողմից: Նախադպրոցական հաստատության ընդունող հանձնաժողովը ստուգում է շենքերի  պատրաստությունը, կահույքի, խաղային  և մարզական կահավորումը, հարմարավետվությունը, փրկարար միջոցների  առկայությունը, երեխաներին  լողացնելու տեղի նախապատրաստումը և այլն:

Օրվա  ռեժիմի և  երեխաների  հետ տարվող  առողջարարական-դաստիարակչական
աշխատանքի  կազմակերպումը


 Երեխաների տարիքին և անհատական  առանձնահատկություններին  համապատասխանող  օրվա  ռեժիմը  նախատեսվում  է  նրանց  առավել  նպատակային   մանկավարժական  և  առողջապահական   պայմանների կազմակերպումը` տարվա տարբեր սեզոններին:
 Ամռան  շրջանում  առողջարարական-դաստիարակչական    հաջող աշխատանքը  պահանջում  է  առավելագույն  չափով   երեխաների  բաց  օդում  լինելը,  իրենց  տարիքին  համապատասխան  քնի  և  հանգստի  այլ  տեսակների տևողությունը,  շարժողական  ակտիվության   բարձրացումը, նրանց  նոր  տպավորություններով և  կարողություններով  հարստացնելը:
 Մանկապարտեզի կրթական  ծրագրի  հիման վրա կազմված  ամառային  ռեժիմները  կարող են  կրել  մի շարք  փոփոխություններ: Երեխաների հետ  օրվա ընթացքում  անցկացվում են  միայն  մեկ  պարապմունք (կրկնություն)    հողամասում, անտառում, բացատում: Ճաշը կարող է տրվել  15-30 րոպե շուտ,  որպեսզի այն  չմնա օրվա ամենաշոգ ժամին: Մասամբ  մեծացվում է  ցերեկային  քնի  տևողությունը,  քանի որ  ամռանը  գիշերվա քունը  սովորաբար կրճատվում է  ավելի  ուշ  պառկելու  և  առավոտյան ավելի  վաղ  արթնանալու  հաշվին:
 Ճաշից   առաջ  և  ֆիզկուլտուրայի  վարժություններից  հետո  անցկացվող  ջրային  լոգանքները`  լողանալը, ցնցուղ  ընդունելը  լավացնում  են  երեխաների  ախորժակը  և  քունը: Ճաշը  և  հատկապես  քունը  պետք է  անցկացնել  թարմ  օդի  լայն  հոսանքի  առկայությամբ, այգու ստվերոտ  մասում  կամ  զով  շենքերում`  բավականաչափ  օդափոխության  պայմաններում:
 Ընթրիքից  հետո  պետք  է  զբոսնել  երեխաների  հետ,  ստեղծել  հանդարտ  մթնոլորտ`  արագ  քնելու  և  գիշերային  խոր  քնի  համար: Դրան  նպաստում  է  երեխաներին  վրդովեցնող  աղմկոտ   շարժախաղերը,  բացառիկ  ինքնուրույն  գործունեության  ճիշտ  կազմակերպումը:
 Ռեժիմային  բոլոր  պահերի  կազմակերպման  ժամանակ  պարտադիր կերպով  պետք  է պահպանել  հաջորդականության,  երեխաների  նկատմամբ  անհատական  մոտեցման  սկզբունքը  և  ստեղծել  բարենպաստ  պայմաններ`  նրանց  նյարդային համակարգը  պահպանելու,  կուլտուր- հիգիենիկ  ունակությունների   ձևավորման  ու  պահպանման  համար:
 Ամռան  շրջանում  հատուկ  ուշադրություն  պետք  է  դարձնել`  ֆիզիկական  վարժությունների   բոլոր  տեսակները  բացօթյա  անցկացնելուն`  առավոտյան  մարմնամարզությունը,  պարապմունքները,  սպորտային  վարժությունները,  շարժախաղերը,  սպորտային  խաղերի  տարրեր  պարունակող  խաղերի,  ֆիզկուլտ- սպորտային  տոները: Դաստիարակի կողմից`  կազմակերպվող  ֆիզիկական  վարժությունների  ժամանակը  օրվա  ռեժիմում  /բացի  առավոտյան  մարմնամարզությունից/  որոշվում   է  կլիմայական  պայմանների  և  եղանակի  հաշվառմամբ:
 Պարապմունքների  անցկացման  տեղ  պետք  է  ծառայի  ֆիզկուլտուրայի- սպորտի  հրապարակը: Ֆիզկուլտուրայի  հրապարակը կարող  է  ունենալ  տարբեր   գետնածածկ` կապված կլիմայական  պայմանների  հետ` խոտ,  տափանված  կամ սալահատակված գետին,  տախտակե  հատակ: Հրապարակում  մշտապես կարող  են  տեղադրվել  մագլցման, հավասարակշռության  և  նետելու  հարմարանքները: Անհրաժեշտ է  վազքուղի /մոտ 40 մետր/ և փոս` ցատկի  համար /երկարութունը` 3 մ, լայնությունը` 1,5 մ, խորությունը` 30 սմ/: Մանր  պարագաները  հրապարակ  են  բերվում`   ելնելով  պարապմունքների բովանդակությունից: Երբեմն  ֆիզկուլտուրայի  պարապմունքները  կարելի  է անցկացնել  պուրակում,  բացատում,  անտառում: Այդ  դեպքում  կարելի  է  օգտագործել  կոները,  ծառի  բները, թփերը, բլրակները: Սպորտ- ֆիզկուլտ   հրապարակի մոտ ցանկալի է  ունենալ  ստվերոտ գոտի`  թենիսի սեղանի  տեղադրման  համար և  հրապարակ`  գորոդկի  և  բադմինտոն  խաղերի  համար:
 Ամռանը  լուրջ ուշադրություն պետք է դարձնել երեխաների ինքնուրույն շարժողական ակտիվության  ճիշտ կազմակերպմանը,  երեխաների տրամադրության տակ պետք է լայնորեն դրվեն խաղալիք –շարժիչներ,  ֆիզկուլտուրայի պարագաներ, գործիքներ, այնպիսի  խաղեր, ինչպիսիք են` սերսոն, կեգլին, օղականետիչներ, բիլբոկեն, գորոդկին,գնդակներ, ցատկապարաններ, օղակներ  և այլն/: Ցանկալի է ավելի լայնորեն օգտագործել սպորտային  հրապարակների հարմարանքները, այլ խմբերի հողամասում գտնվող ֆիզկուլտ- գործիքները, հեծանիվները, ինքնագնացները, անիվներով չմուշկները և այլն:  
 Ինքնուրույն շարժողական գործունեության  ժամանակ  երեխաները  նշանակալիորեն  ավելի շատ  են  ղեկավարում   իրենց   ֆիզիկական  ծանրաբեռնվածությունը`  հերթափոխելով  ավելի  ինտենսիվ   շարժումներով,   դադարներ  տալով: Սակայն  դաստիարակը  պետք  է  ուշադիր   հետևի  երեխաների  վիճակին`  իրականացնելով  անհատական  ղեկավարումը  նրանց  գործունեության  նկատմամբ: Մի  քանիսին  առաջարկում  է  հանգստանալ,  որպեսզի  շատ  չշոգեն, չհոգնեն  քիչ  շարժունակներին  մղում  է  շարժվելու,   շարժողական  պատրաստության    ցածր  մակարդակի  երեխաներին  առաջարկում  է  կատարել  ավելի   բարդ, բայց  մատչելի  շարժումներ,  նրանց  հավատ  է  ներշնչում  իրենց  հնարավորությունների  նկատմամբ,  առավել  բարձր  արդյունքների  հասնելու  կարիք  կա,  օգնում  է  դժվարացողներին,  մասնակցում  երեխաների  որոշ  խաղերին: Երեխաների  շարժողական  գործունեության  բոլոր  ձևերի  ղեկավարումը   դաստիարակը  զուգակցում  է  նրանց  մեջ  բարոյակամային  որակներ,  դրական  փոխհարաբերություններ  ձևավորելու,  խոսքի  զարգացման,  մտավոր  և  գեղագիտական  դաստիարակության  հետ:
 Ամռան  ամիսները  շատ  նպաստավոր  են  քայլելով  զբոսանքների,  էքսկուրսիաների,  տուրիզմի  կազմակերպման  համար: Օգտակար են  նախապես  մտածված  զբոսանքները`  դեպի  զբոսայգի,  անտառ, գետափ,  լճակ, մարգագետին, դաշտ և  այլն: Ելնելով  դաստիարակչական-կրթական  խնդիրների լուծումից`  նպատակահարմար  է  կրկնել  միևնույն  վայրը  կատարվող   էքսկուրսիան: Այդ  դեպքում էքսկուրսիայի  տևողությունը  ավագ  տարիքի  նախադպրոցականների  համար  պետք  է  լինի ոչ ավելի, քան  30-40 րոպե: Հինգից վեց  տարեկանների  համար  ճանապարհի  երկարությունը   կազմում  է  ոչ  ավելի, քան  1,5 կմ  /միայն  գնալը  կամ  վերադառնալը/: 4-5 տարեկանների համար` 1կմ: Ամեն  10-15 րոպեն մեկ  պետք  է  սահմանել  դադար 5  րոպե տևողությամբ: Վերջնական  կետում  տրվում  է  հանգիստ` 20-30 րոպե: Հանգստի  ժամանակ անցկացվում  է  շրջապատող  բնության  դիտում  / բուսական  և  կենդանական  աշխարհի/: Երեխաները  դաստիարակի  հետ  հավաքում  են  տարբեր  տեսակի  ծաղիկներ,  տանում  մանկապարտեզ`  հետագա  դիտումների   համար`  տերրարիումում կամ  ակվարիումում`  խխունջներ, մողես,  գորտ  տեղադրելով:
 Միաժամանակ  կարելի  է  անցկացնել  զրույց, դիդակտիկ  խաղ,  գիրք կարդալ, ոտանավոր  սովորեցնել: 
 Եթե  մանկապարտեզը  գտնվում  է  քաղաքից դուրս,  ապա մանկավարժն  ավելի  շատ  հնարավորություններ   կունենա  զբոսանքի  ժամանակ  երեխաներին  ցույց  տալու   մեծերի  գյուղատնտեսական  աշխատանքը  /խոտհունձ,  բերքահավաք, աշխատանք  ֆերմայում,  բանջարանոցում/: 
 Էքսկուրսիայի  պլանը  կազմվում  է  տերիտորիայի,  գետնի  էպիդեմիական  վիճակի  հաշվառումով: Հարմար  հագուստը  և  կոշիկը    նպատակահարմար  են  զբոսանքը հաջող  անցկացնելու համար: 
 Ամառային  առողջարարական աշխատանքների  անցկացումը  նախատեսում  է  դաստիարակչական  խնդիրների  լուծում, կարելի  է    հասնել  երեխաների  բովանդակալից  գործունեության  կազմակերպմամբ: Իր  մեջ մեծ  հնարավորություններ  է  թաքցնում  երեխայի   ուժերին  համապատասխան,  մատչելի  աշխատանքը /սիստեմատիկ/ այն  էլ  բաց օդում: Ամռան  պայմաններում դաստիարակը  պետք  է  լայն  կերպով  ու  բազմակողմանիորեն կազմակերպի  երեխաների   աշխատանքային   գործունեությունը: Դա ամենից  առաջ  վերաբերում  է այնպիսի    աշխատանքներին,  ինչպիսիք  են՝ աշխատանքը  բնության մեջ  և  ձեռքի  աշխատանքը: 
 Դաստիարակը  պետք  է  ճիշտ  կազմակերպի  երեխաների  աշխատանքը  ծաղկանոցում,  բանջարանոցում,  այգում,  աշխատանքը   կեդանիների  խնամքի  ուղղությամբ:
 Մանկավարժի  հատուկ  ուշադրությանը  պետք  է  արժանանա  նախադպրոցական   ավագ  տարիքի  երեխաների`   փայտով, ստվարաթղթով, թղթով աշխատելու  համար  պայմաններ  ստեղծելու  խնդիրը: Լավ  է  պատշգամբում  տեղադրել  աշխատանքային    սեղան-դազգահ, նյութեր,  որտեղ  երեխաները  կարող  են  սեփական  մղումով,  իրենց    ցանկությամբ  բավարարել    իրենց  և  ընդհանուրի  հետաքրքրությունները,  ցանկությունները`  փայտից,  ֆաներայից, թղթից, ստվարաթղթից  խաղալիքներ  պատրաստելու  հարցում: Դաստիարակը  կազմակերպում  է երեխաների  աշխատանքը    բնական  նյութերով`  կոն, ծաղիկ,  խեցի, և  այլն:  Նրանց  ներգրավում  է  աշխատանքի  վայրը՝ աշխատատեղը կարգի  բերելու  աշխատանքներին  /ավլել  պատշգամբի  հատակը,  վերցնել  սեղանների,  նստարանների  փոշին/:
 Նախադպրոցական  տարիքի  երեխայի  գործունեության  հիմնական  տեսակներից մեկը  հանդիսանում  է  սյուժետադերային  խաղը:
 Ամռան  ընթացքում  անհրաժեշտ  է  հատուկ  ուշադրություն  դարձնել  խաղերի  կազմակերպման  պայմանների  ստեղծման, դրանք   սիստեմատիկ  կերպով  մանկավարժորեն  ղեկավարելու  վրա: Կարևոր  է,  որ  մանկապարտեզի  հողամասում  լինեն  բազմազան  խաղեր, բազմաթիվ  լրացուցիչ  նյութեր,  պարագաներ,  կառուցողական  հավաքածուներ:
 Ամռանը  պետք է սիստեմատիկ  կապ  պահպանել  ծնողների  հետ:  Մանկապարտեզի  հետ  ամառանոց  մեկնած  երեխաները  գտնվում  են  ծնողներից  հեռու`  նոր,  անսովոր  պայմաններում: Դա  լուրջ  ազդակ  է  երեխայի  կյանքում: Ուստի  պետք  է ապահովել   դրական   հուզական  մթնոլորտ  թե՛  կազմակերպություններում  ընդհանրապես,  և  թե՛  յուրաքանչյուր  տարիքային  խմբում:  Այդ  շրջանում  նպատակահարմար  է  ծնողներին  տարբեր  եղանակներով    ծանոթացնել  երեխաների  առօրյայի  բովանդակությանը,  բերել  դրական  օրինակներ,  փաստեր,  որոնք  բնութագրում  են  նրանց  ինքնազգացողությունը,  տրամադրությունը,  կազմակերպել   հաստատության  ղեկավարների,  մանկավարժների  հանդիպում  ծնողների  հետ`    կազմակերպություններում,  մանկապարտեզի  շենքում,  տալ  գրավոր  տեղեկատվություն  և  այլն:
 Եթե կազմակերպությունը չի մեկնում ամառանոց, պետք է նախատեսել  ծնողական ակտիվի մասնակցությամբ կազմակերպվելիք զբոսանքներ, էքսկուրսիաներ, մարզական տոներ, զվարճություններ, որոնք մանկապարտեզը կարող է կազմակերպել ամռան ընթացքում:
 Նպատակահարմար է մանկավարժական լուսաբանման համար օգտագործվող դիտողական նյութերը հնարավորության սահմաններում դուրս բերել սրահներ, բակ (բնական նյութերով պատրաստված աշխատանքների ցուցահանդես, ֆոտովահանակ և այլն): 
      Կոփում: Կոփման, երեխայի օրգանիզմի պաշտպանական ռեակցիաների կատարելագործման համար առավել  շատ   հնարավորություններ են ստեղծվում ամռանը: Ամառը բնորոշ է արևային-օդային լոգանքների և ջրային կոփիչ  արարողությունների /ջրցան, լող/ լայն օգտագործման հնարավորություններով: 
 Կոփումը միջոցառումների համակարգ է, որի արդյունավետությունը կախված է երեխաների համակազմից, նրանց առողջական վիճակից, նախապես վարժված լինելուց և մանկական  հիմնարկի` ինչպես բժշկական, այնպես էլ մանկավարժական ողջ անձնակազմի նախապատրաստվածությունից:
 Մեծ նշանակություն  ունեն այն պայմանները, որոնցում գտնվում է տվյալ մանկական կոլեկտիվն ամռան շրջանում /շենքը, ջրի, լույսի մատակարարումը, հողամասը, բակը, շրջապատը և այլն/  :
     Արևը, ջուրը և օդը օգտագործվում են  համալիր ձևով` ինչպես երեխաների  ամենօրյա    կյանքի պրոցեսում, այնպես էլ  հատուկ կոփման միջոցառումներ անցկացնելու  ժամանակ:
  Անհրաժեշտ է պահպանել հետևյալ պայմանները.
կոփման մեթոդն ընտրելիս հաշվի առնել երեխայի  անհատական առանձնահատկությունները, ընթացիկ կոփման միջոցների օգտագործում շուրջ տարին/ բայց դրա ձևերը և մեթոդիկան փոփոխվում է` կախված տարվա սեզոնից և եղանակից/: Բոլոր միջոցառումները պետք է անցկացվեն երեխայի հանդարտ և ուրախ տրամադրության ֆոնի վրա: Շենքերում օդային ռեժիմը ապահովվում է օդափոխման ճանապարհով: Առավել արդյունավետ են միջանցիկ հոսանքները, որոնք կատարվում են  այն դեպքում, երբ երեխաները շենքում  չեն: Երեխաներն օդային լոգանքներ ընդունում են ամբողջ օրվա ընթացքում, լինելով բաց օդում: Օդի ներգործման բնույթը կարգավորվում է երեխաների հագուստով: Կախված օդի ջերմաստիճանից` եթե այն ստվերում չի իջնում 18-20 աստիճանից, երեխաների հագուստը բաղկացած է լինում միայն տրուսիկից և բամբակե շրջազգեստից` աղջիկների համար, իսկ  տղաները հագնում են մայկա  և տրուսիկ: Բացի այդ, երեխաներն ունենում են նաև  ամառային գլխարկներ /պանամա/, հագնում են նաև թեթև սանդալներ` կրունկներով:  Երեխաների հագուստն ամռանը պետք է լինի այնպիսին,  որ այն նրանց պաշտպանի շոգից և այրվելուց: Երբ երեխաները բավականաչափ  սևանում են, կարելի է թողնել նրանց  նաև  միայն տրուսիկով: Երեք  տարեկանից սկսած՝ պետք է սովորեցնել  բոբիկ քայլել խոտի և մաքուր գետնի վրայով:
    Լուսաօդային լոգանքները սկսվում են ծառերի կիսաստվերներում` օդի 20 աստիճանում: Բացօթյա օդային լոգանքը հանդիսանում է առավել ուժեղ գրգռիչ, քան շենքում, քանի որ բաց օդում  օդի ներգործությունը առավել  հագեցած է արևային   ռադիացիայով և մթնոլորտային իոնիզացիայով: Արևային լոգանքները անցկացվում են երեխաների հանգիստ խաղերի  ժամանակ` ուղղակիորեն արևի ճառագայթների  տակ:   Արևի տակ գտնվելն սկսվում է 5-6 րոպեից, ըստ որում, առաջին րոպեն գտնվելով արևի տակ,  անցնում են   ստվերոտ  տեղ և այդ ձևով շարունակում մինչև երեխայի մարմինը  բավականաչափ սևանում է: Դրանից հետո կարելի է արևի տակ մնալ 10-ական րոպե /առավելագույնը/՝ 3-4 անգամ:
Կոփում ջրով – Կոփման նպատակով ջուրն օգտագործվում է լվացվելիս, ոտքերը լվանալու, լողանալու  և ջրցանի ժամանակ: Եթե երեխաները նախապատրաստված  են, նախկին  արարողությունների շնորհիվ  վարժված, ապա ամռանը պետք է օգտագործել  ընդհանուր ջրային արարողություններ: Բայց, միաժամանակ, պետք է հիշել, որ որոշ երեխաներ կարիք են ունենում ավելի  թույլ /տևական/ արարողությունների և նրանց  ընդհանուր արարողությունների տեղափոխում են աստիճանաբար: Ջրցանը կարելի է անցկացնել  բացօթյա՝  բակի  քամուց պաշտպանված մասում կամ շենքում:
   Ջրային արարողությունները /տեղական կամ ընդհանուր / որպես կանոն՝  անցկացվում են զբոսանքից հետո: Ջրցանը կարելի  է անցկացնել 30 աստիճան ջրով, որն ամեն 2-3 օրը մեկ իջեցվում է մեկ աստիճանով: 
Լվացում.- Ջրի նախնական ջերմաստիճանը 20 աստիճանից աստիճանաբար իջեցվում է մինչև 18-16 աստիճանի` վաղ տարիքի երեխաների համար, և մինչև 16-14 աստիճան` նախադպրոցական տարիքի երեխաների համար:
Ոտքերի ջրցանում.- Ջրի ջերմաստիճանը 28-19 աստիճանից իջեցվում է մինչև 18 աստիճան` վաղ տարիքի երեխաների համար և մինչև 16 աստիճան` նախադպրոցական տարիքի համար: Կամ անցկացվում են կոնտրաստ ջրցանումներ` սկզբում ոտքերը ջրցանում են 36-35 աստիճանի (ցելսիուս) ջրով և անմիջապես 18 աստիճանի ջրով (կրկին ցելսիսուսով)` վաղ տարիքի երեխաների համար, և 18-16 աստիճանի ջրով` նախադպրոցական տարիքի երեխաների համար:
Ընդհանուր ջրցանում.- Ջրի ջերմաստիճանը 35-340 ից աստիճանաբար իջեցվում է մինչև 26-24 աստիճան` վաղ տարիքի երեխաների համար, և մինչև 24 աստիճան` նախադպրոցական տարիքի համար:
Կոփման նպատակով ջրցանումը կարող է անցկացվել նույնպես ոտքերի լվացումից և հիգիենիկ ջրցանից (դուշ) հետո, այսինքն` պարզաջրումը կատարվում է ջերմաստիճանն աստիճանաբար իջեցված ջրով: 
Կոփման արդյունավետությունը պահպանելու համար պետք է լայնորեն օգտագործել ջրով անցկացվող խաղերը, ինչպես նաև ջրավազանում տեղի ունեցող խաղերը:
Լող բաց ջրամբարում.- Այստեղ լողանալը կարելի է սկսել 23-25 աստիճանում: Այն անցկացվում է օրական մեկ անգամ 3-5-8 րոպե տևողությամբ: Ջրամբարը պետք է լինի անվտանգ և բավարարի սանիտարա-էպիդեմիոլոգիական պահանջներին:
Կոփման և ատամների, բերանի ու քիթ-կոկորդի լորձաթաղանթի հիվանդությունների կանխման լավ միջոց է բերանի ողողումը սենյակային ջերմաստիճանի ջրով` առավոտյան և երեկոյան: Նշիկների փոփոխություն ունեցող երեխաները պետք է կոկորդը ողողեն 27-28 աստիճանի ջրով, որը պարունակում է յոդի մեկ գրամ, աղ, 0.5 գրամ խմելու սոդա: Լուծույթի ջերմաստիճանը կարելի է իջեցնել 2-3 օրը մեկ` մեկ աստիճանով` հասցնելով սենյակային ջրի ջերմաստիճանին: Կոփման նկատմամբ բացարձակ հակացուցումներ չի լինում: Կոփման մեթոդները և միջոցներն ընտրվում են անհատականորեն՝ կախված երեխայի տարիքից և առողջական վիճակից: 
Թարմ օդով կոփելը ընդունելի է բոլոր երեխաների համար, սակայն  երեխայի կոնկրետ վիճակից ելնելով` պետք է անցկացնել կամ ընդհանուր, կամ տեղային օդային լոգանքներ: Նույնը վերաբերում է նաև ջրային արարողություններին, որոնք անցկացվում են թե՛þ տեղական և թե՛þ ընդհանուր ձևով (ջրի ջերմաստիճանին պետք է մոտենալ անհատական առանձնահատկությունների հաշվառմամբ):
Երբեմն կարելի է սահմանափակել միայն օդային արարողություններով` առանց ջրայինի: Դա կախված է երեխայի առողջական վիճակից: Սուր հիվանդություններից հետո պետք է կոփումն սկսել օդային տեղական լոգանքներից և միայն աստիճանաբար անցնել ջրայինի:
Կոփման նպատակով արևի օգտագործման հարցում լինում են մի շարք հակացուցումներ: Արևի ուղիղ ճառագայթներով ճառագայթում չի հանձնարարվում բոլոր մեկ տարեկան և ավելի մեծ երեխաներին, ովքեր ունեն ֆիզիկական թույլ զարգացում (արյան պակասություն, բարձր նյարդային գրգռվածություն), գտնվում են  հիվանդության սուր շրջանում: Նման դեպքերում օգտագործվում է արևի ցրիվ և արտացոլված ճառագայթների ճառագայթում:
 Երեխաների ամառային առողջարարական, ինչպես նաև աշնանային - ձմեռային շրջանում  կատարվում է մանկապարտեզի  հաշվառման-հաշվետու փաստագրություն:

Բրիտանական հեղինակավոր «Rhinegold» պարբերականը՝ ՀՀ ԿԳՄՍ աջակցությամբ անցկացված «Ժամանակակից դասականներ» փառատոնի մասին

Հայաստանում անցկացված «Ժամանակակից դասականներ» կոմպոզիտորական փառատոնին անդրադարձել է «Rhinegold» հեղինակավոր պարբերականը։ «Rhinegold»-ը համարվում է բարձրարժեք երաժշտությանն ու կատարողական արվեստին անդրադարձող լավագույն հարթակներից մեկը Մեծ Բրիտանիայում և աշխարհում։

Նոյեմբերի 1-9-ը Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը և գլխավոր դիրիժոր ու գեղարվեստական ղեկավար Սերգեյ Սմբատյանը հյուրընկալել էին այնպիսի կոմպոզիտորների, ինչպիսիք են Քշիշտոֆ Պենդերեցկին,…

Բաժանորդագրվել

Եթե ցանկանում եք պարբերաբար ծանոթանալ ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության կայքէջի «Տեղեկատվություն» բաժնի նյութերին, ապա կարող եք բաժանորդագրվել՝ նշելով Ձեր էլեկտրոնային փոստի հասցեն։ Այդ հասցեին կստանաք նամակ-հաղորդագրություն, որով կհաստատվի Ձեր բաժանորդագրումը։